Moja droga do Australii

Moja droga do Australii

Wprowadzenie

Od masowych wywózek Polaków na Syberię w czasie II wojny światowej minęło ponad 80 lat. Sowieci, wówczas sprzymierzeńcy hitlerowskich Niemiec, w 1940 roku zorganizowali trzy wielkie akcje deportacyjne obywateli polskich zamieszkałych na wschodnich terenach II Rzeczypospolitej. Pierwsza wywózka miała miejsce w lutym, następne w kwietniu oraz czerwcu i lipcu. W 1941 roku, w maju i czerwcu, NKWD* przeprowadziła czwartą, kolejną już deportację Polaków. Wskutek nich w ostępy Rosji Sowieckiej trafiło, jak mówią oficjalne źródła, ponad 320 tys. obywateli polskich. Według innych obliczeń podaje się nawet liczbę kilkakrotnie wyższą, oscylującą wokół 1,5 miliona ludzi. Do dziś pełna liczba wywiezionych nie jest ustalona, a różnice w podawanych jej wysokościach wywołują spory, często między naukowcami a samymi Sybirakami. Akcja NKWD była wymierzona w elity, w grupy społeczeństwa, które posiadały aspiracje narodowe i kultywowały najcenniejsze dla Polaków wartości. Poniżeni, wygłodniali, w bydlęcych wagonach, po tygodniach podróży polscy zesłańcy trafiali na Syberię, do Kazachstanu i europejskiej części Rosji Sowieckiej. Tam mieli pozostać do końca życia, ciężko pracując na utrzymanie siebie i rodziny. Jedną z takich osób była Władysława Polakiewicz (z domu Bagińska).

Treści poniżej to rodzaj interaktywnego opisu drogi pani Władysławy Polakiewicz, wówczas małej dziewczynki ze wschodniej części II Rzeczpospolitej, która została wywieziona z rodziną do Związku Sowieckiego, a następnie przez Persję trafiła do ośrodków dla polskich zesłańców w Afryce, skąd docelowo przybyła do Australii, gdzie mieszkała do swojej śmierci w 2024 roku. Różnorodne treści oraz powiązane z nimi aktywności – filmy, mapy, zdjęcia, teksty oraz związane z nimi zadania – pozwolą Ci częściowo samodzielnie, częściowo z pomocą nauczyciela, poznać na tym jednym przykładzie trudne losy obywateli polskich, dzieci, które podczas opisywanych wydarzeń były mniej więcej w Twoim wieku i doświadczyły trudnego losu osoby zmuszonej do opuszczenia swojego domu i tułania się przez wiele lat po świecie burzliwych lat II wojny światowej.

Po odpowiedzi na niektóre z pytań otrzymasz natychmiastową informację zwrotną – inne wymagać będą głębszego namysłu, dłuższej refleksji i konsultacji z nauczycielem. Trudne słowa, często oznaczane “*”, znajdziesz w słowniczku na dole strony.

Życie przed wywózką

Oglądniesz teraz pierwszy fragment wywiadu (dalej znajdziesz kolejne) z panią Władysławą Polakiewicz przeprowadzony w Perth w 2010 roku. Obejrzyj fragment wywiadu i odpowiedz na pytania, które pojawią się na ekranie. Niektóre z pytań wymagają poprawnej odpowiedzi, aby kontynuować oglądanie filmu. Jeżeli nie uda Ci się jej udzielić nie przejmuj się – zawsze można odtworzyć film jeszcze raz i odnaleźć interesujący Cię fragment. Zwróć uwagę na pojawiające się podczas filmu materiały dodatkowe – klikaj w powiadomienia! Stanowią one wartościowe uzupełnienie pojawiających się informacji. Jeżeli nie zrozumiesz jakiegoś słowa i jego wyjaśnienie nie pojawi się na ekranie, możesz zatrzymać film i zerknąć do słowniczka znajdującego się na końcu strony.

[tutaj będzie materiał filmowy]

Deportacja

Zapoznaj się z tabelą i odpowiedz na pytanie:

Liczba byłych obywateli polskich wywiezionych podczas czterech akcji deportacyjnych w latach 1940 – 1941.

	wg prof. D. Boćkowskiego		wg prof. A. L. Sowy[1]
I deportacja (II 1940 r.)	139 794	139 068	141 000
II deportacja (IV 1940 r.)	61 092	60 667	61 000
III deportacja (VI 1940 r.)	97 270	92 863	79 000
IV deportacja (VI 1941 r.)	34 724	34 724	34 724[2]
Razem	332 880	327 322	315 724

Tabela wg A. Hejczyk, Sybiracy pod Kilimandżaro. Tengeru. Polskie osiedle w Afryce Wschodniej we wspomnieniach jego mieszkańców, Rzeszów–Kraków 2013, s. 15.

Życie w Związku Sowieckim

Tzw. amnestia i wyjazd ze Związku Sowieckiego

Dnia 30 lipca 1941 roku gen. Władysław Sikorski (siedzi, pierwszy z lewej) podpisał wraz z ambasadorem ZSRS w Londynie, Iwanem Majskim (siedzi, pierwszy z prawej), układ przywracający stosunki dyplomatyczne między Polską a ZSRS, które zostały zerwane z chwilą agresji Sowietów na Polskę 17 września 1939 roku. Układ miał na celu wspólną walkę przeciwko III Rzeszy w czasie II wojny światowej. W efekcie podpisanego układu, 12 sierpnia 1941 roku Prezydium Rady Najwyższej ZSRS wydało dekret o tzw. amnestii wobec Polaków przebywających na terytorium ZSRS:

Prezydium Rady Najwyższej ZSRS postanawia:

1. 1. Udzielić amnestii wszystkim obywatelom polskim, którzy są obecnie pozbawieni wolności na terytorium ZSRS, bądź jako jeńcy wojenni, bądź na innych dostatecznych podstawach.
   2. Uwolnić obywateli polskich, którzy podlegają amnestii, z miejsc zatrzymania (więzienia, obozy pracy, miejsca zesłania).
   3. Polecić NKWD ZSRS przeprowadzenie uwolnienia obywateli polskich.
   4. Uwolnieni obywatele polscy będą zatrudnieni w Armii Polskiej na terytorium ZSRR.

Pobyt w Afryce

Życie w Australii

Słowniczek

czurka (ros.) – niewielki kawałek drewna, również: drewno opałowe

baćko, batko (zdrobnienie od ros. batiuszka) – ojciec, ojczulek, łaskawcaczurka (ros.) – niewielki kawałek drewna, również: drewno opałowe

lepioszki (ros.) – rodzaj pieczywa popularnego m.in. w krajach Azji i Bliskiego Wschodu, wyrabianego z mąki, tłuszczu i wody, bez użycia drożdży.

NKWD (ros. Narodnyj Komissariat Wnutriennych Dieł – Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych) to główny organ radzieckiego aparatu represji, działający w ZSRR w latach 1934–1946. Była to policja polityczna i kryminalna, odpowiedzialna za czystki, masowe deportacje, prowadzenie systemu obozów pracy przymusowej (Gułag) oraz zbrodnie, w tym zbrodnię katyńską.

posiołek (od ros. posiołok) – osada, mała miejscowość, wieś

UNRRA, United Nations Relief and Rehabilitation Administration (w tłum. z ang. Administracja Narodów Zjednoczonych do spraw Pomocy i Odbudowy, często również Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Pomocy i Odbudowy) – organizacja międzynarodowa utworzona 9 listopada 1943 roku w Waszyngtonie w celu udzielenia pomocy obszarom wyzwolonym w Europie i Azji po zakończeniu II wojny światowej.